Σημαντικές διαρθρωτικές προκλήσεις στην αγορά εργασίας και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών της καλείται να αντιμετωπίσει η Ελλάδα, παρά κάποιες επιμέρους βελτιώσεις στην οικονομική ανταγωνιστικότητα, όπως προκύπτει την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026, (European Employment and Social Outlook) με τίτλο «Η κοινωνικο-οικονομική αξία της ποιότητας της εργασίας».
Στον τομέα των μισθών και της αγοραστικής δύναμης, οι επιπτώσεις των διαδοχικών κρίσεων παραμένουν ορατές ενώ οι διαδοχικές αυξήσεςι στον κατώτατο μισθό δεν έχουν ανατρέψει την εικόνα του πολύ χαμηλού διαθέσιμου εισοδήματος λόγω της μεγάλης ακρίβειας που κατατρώει τις όποιες αυξήσεις.
Οι πραγματικοί μισθοί στη χώρα προβλέπεται να παραμείνουν το 2026 ελαφρώς χαμηλότεροι (-0,1%) σε σύγκριση με τα προ πανδημίας επίπεδα του 2019. Συγκεκριμένα, η αγοραστική δύναμη των ελληνικών νοικοκυριών επηρεάστηκε αρνητικά από τις διαδοχικές κρίσεις της πανδημίας και της ενεργειακής ακρίβειας. Αν και οι απώλειες των προηγούμενων ετών ανακτήθηκαν, η Ελλάδα είναι μία από τις τέσσερις χώρες της ΕΕ (μαζί με τη Φινλανδία, τη Γαλλία και την Ιταλία) όπου οι πραγματικοί μισθοί το 2026 θα εξακολουθούν να υπολείπονται σε σχέση με το 2019.
Πραγματικοί μισθοί, ετήσια ποσοστιαία μεταβολή
Στο ακόλουθο διάγραμμα που αποτυπώνει τις μεταβολές των πραγματικών μισθών (%) σε σύγκριση με τα προπανδημικά επίπεδα (2019), φαίνεται η θέση της Ελλάδας (EL) κάτω από τη γραμμή της μηδενικής μεταβολής για τις περιόδους 2019-2025 και 2019-2026.
Οι κοινωνικοί δείκτες, επιπλέον, αποτυπώνουν την πίεση που δέχεται οι εργαζόμενοι στη χώρα μας. Η Ελλάδα καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (AROPE) στην ΕΕ, το οποίο ανέρχεται στο 27,5%, τοποθετώντας τη χώρα στη δεύτερη χειρότερη θέση πίσω μόνο από τη Βουλγαρία.
Παράλληλα, έντονες δυσκολίες εντοπίζονται στην απορρόφηση του ανθρώπινου δυναμικού και την αξιοποίηση των δεξιοτήτων:
-Νέοι απόφοιτοι: Το ποσοστό απασχόλησης των πρόσφατων αποφοίτων ηλικίας 20-34 ετών είναι το χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και περιορίζεται στο 54,5% με την Τσεχία να βρίσκεται στο 85,7%, γεγονός που υποδηλώνει τη δυσκολία πρόσβασης σε ποιοτικές και σταθερές θέσεις εργασίας στην αρχή της καριέρας τους. Στα θετικά στοιχεία της έκθεσης καταγράφεται ότι στην Ελλάδα (όπως και στην Ισπανία ή τη Γαλλία), οι άνεργοι άρχισαν να βρίσκουν δουλειά πιο γρήγορα μετά την πανδημία, καθώς οι κενές θέσεις εργασίας επεκτάθηκαν.
-Αναντιστοιχία προσόντων (Over-qualification) και αρνητική πρωτιά στην υπερεξειδίκευση: Παρατηρείται έντονη αναντιστοιχία προσόντων και θέσεων εργασίας, καθώς η Ελλάδα κατέχει την αρνητική πρωτιά στην ΕΕ με ποσοστό υπερεξειδίκευσης 58,4% για τους εργαζομένους που έχουν γεννηθεί εκτός ΕΕ (απασχολούνται δηλαδή σε θέσεις πολύ χαμηλότερες από το μορφωτικό τους επίπεδο).
-Τέλος, στο πλαίσιο των μακροπρόθεσμων ευρωπαϊκών δεσμεύσεων για την κοινωνική πολιτική, ο εθνικός στόχος της Ελλάδας για το ποσοστό απασχόλησης έχει οριστεί στο 71,1% έως το 2030, ο οποίος αποτελεί και τον χαμηλότερο στόχο που έχει τεθεί μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ λόγω του σημείου εκκίνησης της χώρας.
Η ποιότητα των θέσεων εργασίας στην ΕΕ
Η ποιότητα των θέσεων εργασίας στην ΕΕ έχει βελτιωθεί την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με την «Ευρωπαϊκή Προοπτική για την Απασχόληση και τα Κοινωνικά Θέματα 2026», που δημοσιεύθηκε την Τρίτη. Η έκθεση επισημαίνει πρόοδο σε τρεις τομείς: μισθοί, εργασιακή ασφάλεια και χρόνος εργασίας. Δείχνει ότι οι θέσεις εργασίας καλύτερης ποιότητας συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ισχυρής, παραγωγικής και ανταγωνιστικής οικονομίας.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι οι θέσεις εργασίας καλύτερης ποιότητας μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα, βελτιώνοντας τα κίνητρα, μειώνοντας την εναλλαγή προσωπικού, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη δεξιοτήτων και υποστηρίζοντας την καλύτερη οργάνωση της εργασίας.
Η έκθεση εξετάζει επίσης τις τρέχουσες προκλήσεις, μεταξύ των οποίων η επιβράδυνση της αύξησης της απασχόλησης, η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας και η πίεση στα εισοδήματα των νοικοκυριών λόγω των υψηλών τιμών της ενέργειας. Υπογραμμίζει ότι η έλλειψη εργατικού δυναμικού είναι συχνά πιο έντονη στις θέσεις εργασίας χαμηλότερης ποιότητας, δείχνοντας ότι η βελτίωση της ποιότητας των θέσεων εργασίας μπορεί να συμβάλει στην προσέλκυση και τη διατήρηση των εργαζομένων εκεί όπου χρειάζονται περισσότερο. Με τη σειρά της, η υψηλότερη παραγωγικότητα μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των μισθών και των συνθηκών εργασίας.
Αργότερα εντός του έτους, η Επιτροπή θα παρουσιάσει τον «Νόμο για τις ποιοτικές θέσεις εργασίας», μετά τη δεύτερη φάση διαβούλευσης με τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΕ.
Διαφορές μεταξύ χωρών, κλάδων και επαγγελμάτων
Η ποιότητα της εργασίας διαφέρει μεταξύ των τομέων. Είναι υψηλότερη σε τομείς στρατηγικής και οικονομικής σημασίας για την ΕΕ, ιδίως στη μεταποίηση και στους τομείς υπηρεσιών έντασης γνώσης. Από την άλλη πλευρά, τα επαγγέλματα στα οποία παρατηρείται έλλειψη εργατικού δυναμικού συχνά συνεπάγονται πιο άτυπα ωράρια, λιγότερο ασφαλείς θέσεις εργασίας και χαμηλότερες αμοιβές.
Η έκθεση δείχνει ότι οι θέσεις εργασίας καλύτερης ποιότητας είναι πιο συχνές στους τομείς της πληροφορίας και της επικοινωνίας, των χρηματοοικονομικών και των ασφαλειών, της δημόσιας διοίκησης, καθώς και στις επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες. Οι θέσεις εργασίας χαμηλότερης ποιότητας συναντώνται συχνότερα στους τομείς της διαμονής και της εστίασης, των διοικητικών και υποστηρικτικών υπηρεσιών, καθώς και σε ορισμένες θέσεις εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών που απαιτούν χαμηλότερες δεξιότητες. Επιπλέον, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές μεταξύ των κρατών μελών, με ορισμένες χώρες να καταγράφουν επιδείνωση σε δύο ή περισσότερους δείκτες ποιότητας της εργασίας κατά την τελευταία δεκαετία, ακόμη και ενώ η συνολική τάση στην ΕΕ παρέμεινε θετική.
Οι μισθοί και η παραγωγικότητα συμβαδίζουν
Η έκθεση δείχνει ότι οι μισθοί μπορούν να συνεχίσουν να αυξάνονται μόνο εάν οι επιχειρήσεις γίνουν πιο παραγωγικές. Ταυτόχρονα, οι υψηλότεροι μισθοί, ιδίως οι κατώτατοι μισθοί, μπορούν να ενθαρρύνουν τις επιχειρήσεις να επενδύουν και να καινοτομούν, αντί να ανταγωνίζονται με βάση το χαμηλό κόστος εργασίας.
Από την έγκριση της οδηγίας της ΕΕ για τους κατώτατους μισθούς, οι κατώτατοι μισθοί έχουν αυξηθεί, ιδίως στα κράτη μέλη με χαμηλότερα μισθολογικά επίπεδα και μεγαλύτερο αριθμό εργαζομένων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό.
Η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζουν τον κόσμο της εργασίας
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την ποιότητα της εργασίας, βοηθώντας τους εργαζόμενους να επικεντρωθούν σε πιο σημαντικές εργασίες και να αναπτύξουν νέες δεξιότητες. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της θα εξαρτηθούν από τον τρόπο με τον οποίο θα εισαχθεί και θα ρυθμιστεί. Η έκθεση επισημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ασκήσει πίεση στη ζήτηση εργασίας σε ορισμένες θέσεις αρχικού επιπέδου και ρουτίνας, και ενδέχεται να επηρεάσει τους μισθούς και τις συνθήκες εργασίας. Αυτό καθιστά την εκπροσώπηση των εργαζομένων, τις πολιτικές για τις δεξιότητες και τον κοινωνικό διάλογο όλο και πιο σημαντικά.
Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν επίσης ότι η μεγαλύτερη εξάρτηση από αυτοματοποιημένα εργαλεία θα μπορούσε να αποδυναμώσει την κριτική σκέψη, να περιορίσει τη μάθηση μέσω της πρακτικής εμπειρίας και να αυξήσει την ανάγκη για ανθρώπινη εποπτεία. Οι λιγότερο έμπειροι εργαζόμενοι συχνά σημειώνουν τα μεγαλύτερα άμεσα οφέλη στην παραγωγικότητα χάρη στη χρήση της ΤΝ. Ωστόσο, ενδέχεται επίσης να είναι λιγότερο ικανοί να εντοπίζουν λάθη, γεγονός που ενδεχομένως διευρύνει τα κενά δεξιοτήτων.
Τάσεις στην απασχόληση και στον κοινωνικό τομέα
Όπως απαιτείται από τη Συνθήκη, η έκθεση εξετάζει επίσης τις ευρύτερες τάσεις στην απασχόληση και στον κοινωνικό τομέα στην ΕΕ. Δείχνει ότι η αγορά εργασίας της ΕΕ παρέμεινε ανθεκτική. Το 2025, το ποσοστό απασχόλησης έφτασε το 76,1 %, ενώ η ανεργία παρέμεινε στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 6 %.
Για το 2026, η έκθεση βασίζεται σε ανάλυση της Επιτροπής που δείχνει ότι η ενεργειακή κρίση που συνδέεται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι πιθανό να επιβραδύνει την αύξηση της απασχόλησης, χωρίς όμως να την ανακόψει. Το 2026 αναμένεται να δημιουργηθούν περίπου 440.000 λιγότερες θέσεις εργασίας. Παρόλα αυτά, οι προοπτικές δείχνουν μάλλον επιβράδυνση των προσλήψεων παρά απότομη ύφεση, καθώς οι εργοδότες αναμένεται να διατηρήσουν το προσωπικό τους. Το 2026, οι πραγματικοί μισθοί θα είναι 1,4 % υψηλότεροι από τα επίπεδα που είχαν πριν από την πανδημία της COVID-19, έχοντας ανακτήσει τις απώλειες που σημειώθηκαν το 2022 και το 2023 στα περισσότερα κράτη μέλη.
