Τράπεζες: Πιστωτική επέκταση δύο ταχυτήτων, η Ευρώπη φρενάρει τον δανεισμό

Ένα νέο πιστωτικό «φρένο» αρχίζει να διαμορφώνεται στην Ευρώπη, απειλώντας να προσθέσει ακόμη ένα εμπόδιο στην ήδη εύθραυστη αναπτυξιακή δυναμική της. Οι τράπεζες γίνονται πιο επιφυλακτικές, το κόστος χρηματοδότησης αυξάνεται και οι επιχειρήσεις περιορίζουν τη ζήτηση δανείων για παραγωγικές επενδύσεις, καθώς η ενεργειακή κρίση, οι γεωπολιτικές εντάσεις και η οικονομική αβεβαιότητα επιβαρύνουν τις προοπτικές τους.

Οι ευρωπαϊκές τράπεζες αυστηροποιούν τα κριτήρια χορηγήσεων υπό το βάρος της αβεβαιότητας, των υψηλότερων επιτοκίων και των ενεργειακών πιέσεων

Η Ελλάδα εμφανίζει προς το παρόν μεγαλύτερη αντοχή, με τα τραπεζικά κριτήρια χρηματοδότησης να παραμένουν αμετάβλητα και τις επιχειρηματικές χορηγήσεις να συνεχίζουν να αυξάνονται.

Ωστόσο, η πιστωτική επέκταση χάνει ταχύτητα, ενώ η πρόσβαση στη χρηματοδότηση εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιχειρηματικών κατηγοριών.

Οι δύο έρευνες τραπεζικών χορηγήσεων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Τράπεζας της Ελλάδος, αποκαλύπτουν αυτή τη διαφορετική πορεία. Παράλληλα, τα τελευταία στοιχεία για τις τραπεζικές πιστώσεις τον Σεπτέμβριο δείχνουν ότι η ελληνική αγορά αρχίζει να αισθάνεται τις πιέσεις σε ένα δύσκολο ευρωπαϊκό οικονομικό περιβάλλον.

Η ευρωπαϊκή επιβράδυνση και οι αιτίες της

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, το καθαρό ποσοστό των τραπεζών που αυστηροποίησαν τα κριτήρια επιχειρηματικού δανεισμού έφτασε στο 9% το τρίτο τρίμηνο του 2026, από 7% το προηγούμενο τρίμηνο. Η αυστηροποίηση ήταν εντονότερη στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με 11%, έναντι 8% στις μεγάλες, ενώ το 5% των τραπεζών σε καθαρούς όρους ανέφερε αύξηση της αναλογίας απορριπτόμενων αιτήσεων.

Η εξέλιξη αποδίδεται κυρίως στην επιδείνωση των εκτιμήσεων για τον πιστωτικό κίνδυνο και στη μειωμένη διάθεση των τραπεζών να αναλάβουν πρόσθετους κινδύνους. Οι ανησυχίες για τις οικονομικές προοπτικές, η αβεβαιότητα γύρω από τις ενεργειακές τιμές και οι γεωπολιτικές εξελίξεις ενισχύουν την επιφυλακτικότητα, ενώ οι αυξήσεις των επιτοκίων έχουν ήδη οδηγήσει σε αυστηρότερους πραγματικούς όρους δανεισμού.

Στη Γαλλία που καταγράφεται η σημαντικότερη επιδείνωση μεταξύ των τεσσάρων μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρωζώνης το καθαρό ποσοστό αυστηροποίησης των επιχειρηματικών πιστοδοτικών κριτηρίων φτάνει στο 27%, έναντι 6% στη Γερμανία. Στην Ισπανία τα κριτήρια παρέμειναν αμετάβλητα, ενώ στην Ιταλία καταγράφηκε χαλάρωση.

Η εικόνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο των δημοσιονομικών αναταράξεων και της αύξησης του κόστους κρατικού δανεισμού. Η έρευνα της ΕΚΤ δεν αποδίδει αποκλειστικά σε αυτές τις εξελίξεις την πιστωτική αυστηροποίηση, καταγράφει όμως αυξημένη αντίληψη κινδύνου και περιορισμένη διάθεση ανάληψής του από τις γαλλικές τράπεζες.

Την ίδια στιγμή, η ζήτηση επιχειρηματικών δανείων υποχώρησε στην Ευρωζώνη, με καθαρό ποσοστό -6%, ανατρέποντας τις προηγούμενες προσδοκίες για αύξηση. Η εξέλιξη συνδέεται κυρίως με το επίπεδο των επιτοκίων, αλλά και με την υποχώρηση της ζήτησης χρηματοδότησης πάγιων επενδύσεων από μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Αντίθετα, οι ανάγκες χρηματοδότησης αποθεμάτων και κεφαλαίου κίνησης συνέχισαν να ενισχύουν τη ζήτηση δανείων. Πρόκειται για μια μεταβολή με ιδιαίτερη οικονομική σημασία, καθώς οι επιχειρήσεις εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικές απέναντι σε μακροπρόθεσμα επενδυτικά σχέδια, ενώ εξακολουθούν να χρειάζονται κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της καθημερινής λειτουργίας τους.

Η πίεση δεν περιορίζεται στην επιχειρηματική πίστη, καθώς η ζήτηση στεγαστικών δανείων υποχώρησε σημαντικά, με καθαρό ποσοστό -27%, ενώ οι τράπεζες αναμένουν περαιτέρω επιδείνωση στο τελευταίο τρίμηνο του έτους.

Η ελληνική εξαίρεση

Σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή εικόνα, η ελληνική τραπεζική αγορά δεν εμφανίζει μέχρι στιγμής γενικευμένη αυστηροποίηση των επιχειρηματικών χορηγήσεων. Η έρευνα της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνει ότι τα πιστοδοτικά κριτήρια και οι συνολικοί όροι χορήγησης δανείων προς τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις παρέμειναν αμετάβλητα κατά το τρίτο τρίμηνο. Η ζήτηση παρουσίασε μόνο ελαφρά κάμψη, ενώ η αναλογία των αιτήσεων που απορρίφθηκαν δεν μεταβλήθηκε.

Ωστόσο, τα στοιχεία της ΤτΕ για τον Σεπτέμβριο αποκαλύπτουν ότι η χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας επιβραδύνεται. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης της συνολικής τραπεζικής χρηματοδότησης του ιδιωτικού τομέα υποχώρησε στο 6%, από 7,3% τον Αύγουστο. Ειδικά στις επιχειρήσεις περιορίστηκε στο 7,8%, από 9,6%, παρά το γεγονός ότι η μηνιαία καθαρή χρηματοδότηση παρέμεινε θετική, στα 549 εκατ. ευρώ.

Η διαφοροποίηση γίνεται εντονότερη όταν εξεταστούν οι επιμέρους κατηγορίες δανειοληπτών. Οι μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις κατέγραψαν θετική καθαρή ροή χρηματοδότησης 964 εκατ. ευρώ τον Σεπτέμβριο, με τον ετήσιο ρυθμό αύξησης των πιστώσεων να διαμορφώνεται στο 7,8%.

Αντίθετα, για τους ελεύθερους επαγγελματίες, τους αγρότες και τις ατομικές επιχειρήσεις ο ετήσιος ρυθμός χρηματοδότησης παρέμεινε αρνητικός, στο -2,2%. Παρότι η συγκεκριμένη κατηγορία κατέγραψε θετική μηνιαία ροή 60 εκατ. ευρώ, εξακολουθεί να βρίσκεται σε διαφορετική πιστωτική τροχιά από τον ευρύτερο επιχειρηματικό τομέα.

Τα στοιχεία δεν επιτρέπουν να συμπεράνουμε ότι όλες οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποκλείονται από τον τραπεζικό δανεισμό, καθώς πολλές περιλαμβάνονται στην κατηγορία των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων. Αναδεικνύουν, όμως, μια σημαντική απόκλιση μεταξύ της συνολικής επιχειρηματικής χρηματοδότησης και των μικρότερων ατομικών επαγγελματικών δραστηριοτήτων.

Το παράδοξο είναι ότι η επιβράδυνση καταγράφεται σε μια περίοδο ισχυρής τραπεζικής ρευστότητας. Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν κατά 2,79 δισ. ευρώ τον Σεπτέμβριο, ενισχύοντας περαιτέρω τη δυνατότητα των τραπεζών να χρηματοδοτούν την οικονομία.