Το λεξιλόγιο λειτουργεί συχνά ως ισχυρό εργαλείο επιρροής στις δημόσιες συζητήσεις υποστήριξε ο Μπιλ Γκρος, συνιδρυτής και πρώην επικεφαλής της PIMCO, σε άρθρο γνώμης στους Financial Times. Όπως σημείωσε, κάθε φορά που χρησιμοποιεί τη λέξη «ηγεμονικός», παρατηρεί ότι οι συνομιλητές του αντιδρούν με έκπληξη, σαν να υποθέτουν ότι γνωρίζει κάτι περισσότερο για τις παγκόσμιες εξελίξεις.
Ο Γκρος γνωστός και ως ο «Βασιλιάς των Ομολόγων» (Bond King) σχολίασε με αυτοσαρκασμό ότι ίσως η αντίδραση να σημαίνει απλώς πως μιλά υπερβολικά θεωρητικά, αλλά σε κάθε περίπτωση ο όρος δημιουργεί εντύπωση και αποτυπώνει μια βαθύτερη ανησυχία για τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών στον κόσμο.
Ο Μπιλ Γκρος, οι ΗΠΑ και η γεωπολιτική υπεροχή
Κατά την άποψή του, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν την κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά, έναν ρόλο που διατηρούν από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο, επισήμανε ότι οι ιστορικές ηγεμονίες δεν παραμένουν ισχυρές τυχαία, αλλά στηρίζονται σε πολιτικές επιλογές που διαμορφώνουν μακροχρόνια οικονομική και γεωπολιτική υπεροχή.
Ως παράδειγμα ανέφερε τη Βρετανική Αυτοκρατορία, η οποία, από την πτώση του Ναπολέοντα έως το 1945, οικοδόμησε την παγκόσμια κυριαρχία της μέσα από το ελεύθερο εμπόριο, τον έλεγχο των θαλασσών και την ισχύ του νομίσματός της. Σύμφωνα με τον Γκρος, οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολούθησαν μεταπολεμικά ένα παρόμοιο μοντέλο, επωφελούμενες επιπλέον από τη γεωγραφική τους απομόνωση, η οποία τις προστάτευσε από μεγάλους εξωτερικούς κινδύνους.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η αμερικανική ισχύς ενισχύθηκε περαιτέρω μέσω της ανάπτυξης ανοιχτών κεφαλαιαγορών, γεγονός που εδραίωσε την κυριαρχία του δολαρίου και επέτρεψε στις ΗΠΑ να εισάγουν φθηνά προϊόντα από το εξωτερικό.
Μπιλ Γκρος
Η πτώση των ΗΠΑ δεν ξεκίνησε πρόσφατα
Παρ’ όλα αυτά, προειδοποίησε ότι η λεγόμενη «Pax Americana» δεν είναι δεδομένη και απαιτεί συνεχή πολιτική στήριξη και αποτελεσματική διαχείριση. Όπως ανέφερε, η υποχώρηση της αμερικανικής ηγεμονίας δεν ξεκίνησε πρόσφατα, αλλά αποτελεί τάση δεκαετιών, η οποία έγινε απλώς πιο ορατή κατά τη διάρκεια των κυβερνήσεων Τραμπ.
Ο Γκρος στάθηκε ιδιαίτερα στα αυξανόμενα δημοσιονομικά και εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ, τα οποία, όπως είπε, έχουν φτάσει περίπου το 6% του ΑΕΠ ετησίως. Αν και αναγνώρισε ότι οι πολεμικές συγκρούσεις επιβάρυναν σημαντικά τα δημόσια οικονομικά, τόνισε ότι ακόμη μεγαλύτερη πίεση ασκούν οι υποχρεώσεις του αμερικανικού κράτους για την υγειονομική περίθαλψη και την κοινωνική ασφάλιση.
Εκτίμησε ότι οι υποχρεώσεις αυτές θα προσθέσουν δεκάδες τρισεκατομμύρια δολάρια στο δημόσιο κόστος τα επόμενα χρόνια, ενώ παρέπεμψε στις προβλέψεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, σύμφωνα με τις οποίες το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί από το 101% του ΑΕΠ το 2026 στο 120% έως το 2036 — επίπεδα υψηλότερα ακόμη και από εκείνα της περιόδου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Παράλληλα, επισήμανε ότι το κόστος των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, και ειδικότερα ενός πιθανού πολέμου με το Ιράν, ενδέχεται να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερο από τις αρχικές εκτιμήσεις των 29 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Κατά τον ίδιο, οι ΗΠΑ θα αναγκαστούν να διατηρήσουν υψηλές αμυντικές δαπάνες για πολλά ακόμη χρόνια, γεγονός που θα επιβαρύνει περαιτέρω τον προϋπολογισμό. Όπως χαρακτηριστικά υποστήριξε, ο συνδυασμός «όπλων και βουτύρου» οδηγεί τη χώρα στα όρια αποδυναμώνοντας τελικά ένα από τα βασικά στοιχεία της ηγεμονίας της: την ισχύ του δολαρίου.
Ο Γκρος υποστήριξε επίσης ότι ένα ακόμη θεμέλιο της αμερικανικής κυριαρχίας — το ελεύθερο εμπόριο — έχει αρχίσει να αποδυναμώνεται τα τελευταία χρόνια.
Κατά την άποψή του, οι προστατευτικοί δασμοί που εφαρμόστηκαν επί Τραμπ παρουσιάστηκαν ως μέσο αναβίωσης της αμερικανικής βιομηχανίας, όμως δεν κατάφεραν να μειώσουν ουσιαστικά τα εμπορικά και δημοσιονομικά ελλείμματα. Επιπλέον, υποστήριξε ότι η οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ παραμένει περιορισμένη και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από επενδύσεις που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Μπιλ Γκρος: Η αμερικανική στρατιωτική υπεροχή
Αναφερόμενος στη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ, ο Γκρος αναγνώρισε ότι ο αμερικανικός στρατός εξακολουθεί να θεωρείται ο ισχυρότερος στον κόσμο, ιδιαίτερα ως προς την αεροπορική υπεροχή και τις νέες στρατηγικές επενδύσεις του ναυτικού. Ωστόσο, υποστήριξε ότι οι επιδόσεις των Ηνωμένων Πολιτειών στα πεδία μαχών του 21ου αιώνα είναι αμφισβητήσιμες, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν μεταφράζεται πλέον τόσο εύκολα σε γεωπολιτική κυριαρχία.
Στο πλαίσιο αυτό, θεώρησε ιδιαίτερα αποκαλυπτική την πρόσφατη συνάντηση Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ, κατά την οποία, όπως είπε, ο Κινέζος ηγέτης άφησε σαφείς υπαινιγμούς για την περίφημη «παγίδα του Θουκυδίδη».
Ο Γκρος εξήγησε ότι η θεωρία αυτή περιγράφει τη σύγκρουση που συχνά προκύπτει όταν μια ανερχόμενη δύναμη προκαλεί φόβο στην κυρίαρχη δύναμη, όπως συνέβη με την Αθήνα και τη Σπάρτη στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Κατά την εκτίμησή του, η Κίνα βλέπει τον εαυτό της ως πιθανό διάδοχο της αμερικανικής ηγεμονίας και λειτουργεί με μακροπρόθεσμο στρατηγικό ορίζοντα, σε αντίθεση με τις πιο βραχυπρόθεσμες πολιτικές προσεγγίσεις των ΗΠΑ.
Ο Γκρος συνέδεσε αυτές τις γεωπολιτικές εξελίξεις με τις ανησυχίες των επενδυτών για την πορεία του δολαρίου και των αμερικανικών ομολόγων. Όπως σημείωσε, η υποχώρηση των πολιτικών ελεύθερου εμπορίου συνέβαλε στην αποδυνάμωση του δολαρίου, με τον δείκτη DXY να έχει χάσει περίπου 10% τους τελευταίους 18 μήνες.
Ταυτόχρονα, οι αποδόσεις των 30ετών αμερικανικών ομολόγων αυξήθηκαν αισθητά, αν και, κατά την άποψή του, παραμένουν χαμηλές σε σχέση με τα ιστορικά δεδομένα και τον αναμενόμενο πληθωρισμό. Επισήμανε επίσης ότι τα ομόλογα προστασίας από τον πληθωρισμό (TIPS) εμφανίζουν υψηλότερες «πραγματικές» αποδόσεις, κάτι που, όπως εκτίμησε, δεν οφείλεται μόνο στον πληθωρισμό αλλά κυρίως στις ανησυχίες για τη μακροπρόθεσμη παρακμή της αμερικανικής ηγεμονίας και τη διόγκωση των κρατικών υποχρεώσεων.
Κλείνοντας, ο Γκρος διατύπωσε μια πιο ρηξικέλευθη σκέψη: ότι ίσως τελικά ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Κίνα αποτελέσουν τον επόμενο παγκόσμιο ηγεμόνα. Όπως ανέφερε, η πραγματική δύναμη του μέλλοντος μπορεί να είναι η τεχνητή νοημοσύνη και όσοι την ελέγχουν.
Με μια δόση ειρωνείας, παρατήρησε ότι είναι παράξενο να φαντάζεται κανείς έναν «HAL» — αναφορά στον υπολογιστή της ταινίας «2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» — ως μελλοντικό ηγεμόνα, αλλά, όπως κατέληξε, ο κόσμος αλλάζει ραγδαία και τα παραδοσιακά κέντρα ισχύος ίσως σύντομα αναδιαμορφωθούν πλήρως.
