ΑΑΔΕ: Δέουσα επιμέλεια και αγροτικές ενισχύσεις – Τι αλλάζει στους ελέγχους

Σαφές πλαίσιο για την ευθύνη των αγροτών και των φορέων υποβολής της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης (ΕΑΕ) διαμορφώνει η νέα εγκύκλιος της ΑΑΔΕ, αποσαφηνίζοντας τις υποχρεώσεις για τα δικαιολογητικά, τις δηλώσεις αγροτεμαχίων και ζωικού κεφαλαίου, αλλά και τις περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να επιβληθούν κυρώσεις ή να αναζητηθούν ευθύνες για αχρεωστήτως καταβληθείσες αγροτικές ενισχύσεις.

Ειδικότερα, στην εγκύκλιο της ΑΑΔΕ συγκεντρώνονται οι διευκρινίσεις για την εφαρμογή του πλαισίου υποβολής και διαχείρισης των ΕΑΕ του 2026, με βασικό ζητούμενο να αποσαφηνιστεί ποιος ευθύνεται για την ακρίβεια των δηλωθέντων στοιχείων και ποιοι έλεγχοι οφείλουν να διενεργούνται πριν από την οριστικοποίηση των αιτήσεων.

Ο φορέας δεν υποβάλλει ΕΑΕ όταν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων

Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη δέουσα επιμέλεια, με την ΑΑΔΕ να θέτει συγκεκριμένα όρια, διευκρινίζοντας ότι ο φορέας υποβολής ελέγχει μόνο την «πληρότητα και την τυπική ορθότητα των δικαιολογητικών και τη συμφωνία τους με τα δηλούμενα στοιχεία». Εξαίρεση όμως αποτελεί «η περίπτωση όπου το δικαιολογητικό είναι προδήλως αβάσιμο, ανακριβές ή ακατάλληλο για τον σκοπό του».

Η ευθύνη του παραγωγού

Σύμφωνα με την εγκύκλιο ο αγρότης εξακολουθεί να έχει την κύρια ευθύνη για την αλήθεια, τη γνησιότητα, την ακρίβεια και την πληρότητα των στοιχείων που δηλώνει στην ΕΑΕ, καθώς και των δικαιολογητικών που προσκομίζει όπως ιδίως τα μισθωτήρια, τους τίτλους νόμιμης κατοχής και χρήσης και τους λόγους εξαίρεσης ΚΑΕΚ που επικαλείται.

Επίσης, υποχρεούται να τηρεί στο αρχείο του τα σχετικά έγγραφα και τα πρωτότυπα παραστατικά και τα προσκομίζει σε κάθε έλεγχο καθώς και να υποδεικνύει την έκταση που πραγματικά καλλιεργεί και τα όριά της.

Σε ό,τι αφορά την κτηνοτροφία, ο παραγωγός ευθύνεται για τον αριθμό των ζώων που δηλώνει κατά την οριστικοποίηση και για την ενημέρωση του Μητρώου Κτηνοτροφικής Εκμετάλλευσης.

Υποχρεούται να διορθώνει τις αποκλίσεις του Ε9 για τα ιδιόκτητα αγροτεμάχια και ευθύνεται για την τήρηση των ουσιαστικών όρων επιλεξιμότητας των ενισχύσεων τις οποίες αιτείται.

Οι υποχρεώσεις των φορέων υποβολής

Η εγκύκλιος περιγράφει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους εξουσιοδοτημένους φορείς υποβολής ΕΑΕ. Πρώτη προϋπόθεση είναι να υπάρχει, κατά την οριστικοποίηση της αίτησης, τόσο η ειδική εξουσιοδότηση του αγρότη μέσω της εφαρμογής της myAADE όσο και η έγγραφη συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών. Η συμφωνία πρέπει να φυλάσσεται στον φάκελο τεκμηρίωσης.

Στη συνέχεια, ο φορέας οφείλει να ελέγχει αν τα δικαιολογητικά υπάρχουν, αν είναι πλήρη και αν διαθέτουν τα ελάχιστα απαιτούμενα τυπικά στοιχεία. Στην περίπτωση των μισθωτηρίων, για παράδειγμα, πρέπει να ελέγχονται η ταυτότητα των συμβαλλομένων, η ημερομηνία, οι υπογραφές, η διάρκεια, το μίσθωμα και η επαρκής περιγραφή του μισθίου.

Όταν δικαιολογητικά μεταφέρονται από προηγούμενη αίτηση, πρέπει να εξετάζεται αν εξακολουθούν να ισχύουν. Ο φορέας οφείλει, επίσης, να διασφαλίζει ότι τα στοιχεία που καταχωρίζει συμφωνούν με τα δικαιολογητικά και τα διαθέσιμα στοιχεία του συστήματος, να εξετάζει τα προειδοποιητικά μηνύματα της εφαρμογής και να ενημερώνει τον παραγωγό για τα αποτελέσματα των διασταυρωτικών ελέγχων, ώστε να γίνουν οι αναγκαίες διορθώσεις.

Ιδιαίτερη υποχρέωση προβλέπεται για τα ιδιόκτητα αγροτεμάχια όταν εντοπίζονται αποκλίσεις από το Ε9. Τότε ενημερώνει τον παραγωγό για διόρθωση και απέχει από την οριστικοποίηση της ΕΑΕ μέχρι να αρθεί η απόκλιση.

Στην περίπτωση που παραγωγός ζητά να δηλωθεί αριθμός ζώων που είναι αδικαιολόγητα αυξημένος σε σχέση με την απογραφή ή την ΕΑΕ του προηγούμενου έτους, ζητά παραστατικά που αποδεικνύουν την αύξηση (π.χ. παραστατικά αγοράς ζώων). Αντίστοιχη υποχρέωση δεν υφίσταται όταν ζητείται να δηλωθεί μικρότερος αριθμός ζώων σε σχέση με την απογραφή ή την ΕΑΕ του προηγούμενου έτους.

Σύγκρουση συμφερόντων και αμοιβή φορέων υποβολής

Παράλληλα, στην εγκύκλιο τίθενται σαφή όρια ως προς τη σύγκρουση συμφερόντων. Ειδικότερα, όπως αναφέρει η ΑΑΔΕ, ο φορέας δεν υποβάλλει ΕΑΕ όταν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων και συγκεκριμένα:

• όταν ο φορέας έχει οικονομικό συμφέρον, δηλαδή η αμοιβή του εξαρτάται, ως προς το ύψος ή την καταβολή της, από την έγκριση της ΕΑΕ ή την καταβολή της ενίσχυσης, ή υπολογίζεται ως ποσοστό της ενίσχυσης,
• όταν έχει προσωπικό ή επαγγελματικό συμφέρον που μπορεί να επηρεάσει την αμεροληψία του, ιδίως όταν:

– συμμετέχει άμεσα (δηλ. ο ίδιος) ή έμμεσα (π.χ. μέσω νομικού προσώπου) στη διαχείριση, την εκμετάλλευση ή την κυριότητα της εκμετάλλευσης του γεωργού,

– είναι ο κτηνίατρος που υποβάλλει δήλωση για τον γεωργό στη Βάση Ιχνηλασιμότητας,

– μετέχει ή απασχολείται σε φορέα πιστοποίησης, ή είναι επιθεωρητής πρωτογενούς τομέα, για εκμεταλλεύσεις που ελέγχει ή πιστοποιεί ο ίδιος,

– μετέχει ή απασχολείται σε εργαστήρια εδαφολογικών, φυτοπαθολογικών και χημικών αναλύσεων, για εκμεταλλεύσεις που παρέχει ο ίδιος εργαστηριακές αναλύσεις.

Πότε δεν οριστικοποιείται της ΕΑΕ

Ο φορέας δεν οριστικοποιεί την ΕΑΕ μόνον όταν:

• υπάρχει πρόδηλη ανακρίβεια ή αναντιστοιχία που δεν έχει αρθεί ή αιτιολογηθεί,
• γνωρίζει ότι τα στοιχεία είναι ψευδή ή ανακριβή.

Πρόδηλη είναι η αναντιστοιχία που προκύπτει άμεσα και αντικειμενικά από τα στοιχεία που έχει ο φορέας κατά την υποβολή ή την οριστικοποίηση.

Τα όρια της δέουσας επιμέλειας

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της εγκυκλίου αφορά τα όρια της δέουσας επιμέλειας. Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι ο φορέας υποβολής ελέγχει μόνο την πληρότητα και την τυπική ορθότητα των δικαιολογητικών και τη συμφωνία τους με τα δηλούμενα στοιχεία. Πέραν των ελέγχων, ο φορέας δεν ερευνά την ιδιοκτησία, δεν ελέγχει τη γνησιότητα εγγράφων και υπογραφών και δεν επαληθεύει στοιχεία άλλων πληροφοριακών συστημάτων.

Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση όπου το  δικαιολογητικό είναι προδήλως αβάσιμο, ανακριβές ή ακατάλληλο για τον σκοπό του. Ειδικότερα:

• Ψηφιοποίηση: γίνεται με βάση τις υποδείξεις του γεωργού. Μια απόκλιση από τα όρια του ΚΑΕΚ ή η μη επίτευξη του ποσοστού επικάλυψης δεν είναι από μόνη της παράβαση του φορέα. Αρκεί ο φορέας να τήρησε τις υποχρεώσεις του, τα σχετικά στοιχεία να βρίσκονται στον φάκελο και να μην υπάρχει κάποια προφανής αναντιστοιχία ή ανακρίβεια.
• Ζωικό κεφάλαιο: ο αριθμός ζώων δεν καταλογίζεται στον φορέα ως ψευδές ή ανακριβές στοιχείο, εφόσον τον μετέφερε όπως αντλείται από την ΚΒΔ/ΟΠΣΚ ή όπως του τον δήλωσε ο κτηνοτρόφος, ακόμα κι αν ο αριθμός αυτός είναι μικρότερος από αυτόν που εμφανίζεται στην ΚΒΔ/ΟΠΣΚ ή στο Μητρώο Κτηνοτροφικής Εκμετάλλευσης. Ο φορέας δεν ελέγχει τα στοιχεία απογραφής προηγούμενων ετών, ελέγχει όμως εάν ο γεωργός ζητά να δηλωθεί αριθμός ζώων που είναι αδικαιολόγητα αυξημένος σε σχέση με την απογραφή ή την ΕΑΕ του προηγούμενου έτους.

Συνεπώς, «ο φορέας δεν ευθύνεται για ψευδή ή ανακριβή στοιχεία του γεωργού ούτε για τη μη τήρηση των όρων επιλεξιμότητας (όπως όταν διαπιστωθεί αργότερα ότι μια έκταση δεν είναι επιλέξιμη), εφόσον η ανακρίβεια δεν ήταν πρόδηλη, ούτε γνωστή στον φορέα», διευκρινίζεται στην εγκύκλιο της ΑΑΔΕ.

Ο φάκελος τεκμηρίωσης

Κρίσιμο σημείο για την απόδειξη της δέουσας επιμέλειας είναι ο φάκελος τεκμηρίωσης, που οφείλει να τηρεί ο φορέας για κάθε ΕΑΕ.

Ο φάκελος αυτός περιλαμβάνει:

• τα έγγραφα που του προσκόμισε ο γεωργός και τεκμηριώνουν την εργασία που έκανε για λογαριασμό του, συμπεριλαμβανομένων των προβλεπόμενων δικαιολογητικών,
• την έγγραφη συμφωνία,
• έγγραφο ή ψηφιακό αρχείο, από το οποίο προκύπτει ότι, σε περίπτωση ΚΥΔ, νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας, η διοίκηση ή ο νόμιμος εκπρόσωπος αυτών έχει ενημερώσει τους εργαζομένους, συνεργάτες ή άλλους προστηθέντες που συμμετέχουν στην υποβολή, τροποποίηση ή διαχείριση ΕΑΕ για τις περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων, την υποχρέωση αποχής τους από κάθε σχετική ενέργεια όταν συντρέχει τέτοια περίπτωση, καθώς και την υποχρέωση άμεσης ενημέρωσης.

Να σημειωθεί ότι δεν είναι υποχρεωτική η τήρηση στον ψηφιακό φάκελο των δεδομένων που αντλούνται από λοιπά πληροφοριακά συστήματα της ΑΑΔΕ ή τρίτων φορέων. Ο φορέας υποβολής δύναται να τα τηρεί για τη δική του διασφάλιση, σε περίπτωση αμφισβήτησης της ορθότητας της αίτησης από τον γεωργό.

Ο φάκελος τηρείται κατ’ ελάχιστον σε ψηφιακή μορφή. Ειδικά τα τοπογραφικά διαγράμματα που δόθηκαν μόνο σε χαρτί μπορούν να τηρούνται έγχαρτα. Ομοίως, όταν στην ΕΑΕ αναρτάται μόνο μέρος του Μητρώου Κτηνοτροφικής Εκμετάλλευσης, στον φάκελο τεκμηρίωσης τηρείται πλήρες αντίγραφό του τουλάχιστον σε έγχαρτη μορφή.

Σε περίπτωση ελέγχου ο ψηφιακός φάκελος τεκμηρίωσης αποστέλλεται στην ΑΑΔΕ εντός δύο εργασίμων ημερών από την αποστολή του σχετικού αιτήματος, ενώ τα έγγραφα που τηρούνται σε έντυπη μορφή αποστέλλονται εντός πέντε εργασίμων ημερών.

Ο ελάχιστος χρόνος τήρησης είναι οκτώ έτη από το τέλος του έτους της τελευταίας τροποποίησης της ΕΑΕ. Σημειώνεται ότι η μη τήρηση φακέλου τεκμηρίωσης είναι σοβαρή παράβαση, ενώ η ελλιπής τήρησή του είναι απλή.

Ο φορέας ενημερώνει το προσωπικό του για τις υποχρεώσεις του, με τρόπο που μπορεί να αποδειχθεί. Αρκεί, για παράδειγμα, email από το οποίο φαίνονται οι παραλήπτες ή σχετικός όρος στη σύμβαση εργασίας.

Πότε εμπλέκεται ο φορέας – Οι κυρώσεις

Η εγκύκλιος της ΑΑΔΕ αποσαφηνίζει ότι οι κυρώσεις επιβάλλονται στον φορέα ως Ελεγχόμενο Πρόσωπο και όχι στους εργαζομένους του.

Το ψηφιακό αρχείο ενεργειών δείχνει ποια ενέργεια έγινε, πότε και από ποιον. Με βάση αυτό κρίνεται αν η συμπεριφορά είναι μεμονωμένη ή συστηματική. Υπέρ του φορέα συνεκτιμώνται:

• η οικειοθελής γνωστοποίηση σφάλματος στην ΑΑΔΕ πριν από την έναρξη του ελέγχου
• κατά περίπτωση, οι γραπτές απαντήσεις του my1521, αν δημιούργησαν στον φορέα εύλογη πεποίθηση ότι ενεργούσε ορθά.

Για το ποσό που ανακτάται από τον γεωργό, ο φορέας υποβολής ευθύνεται αλληλεγγύως μόνο αν ισχύουν και οι τρεις προϋποθέσεις:

• σοβαρή υπαίτια παράβαση και,
• αιτιώδης σύνδεσμος της παράβασης με την αχρεώστητη καταβολή και,
• ποσό ενίσχυσης άνω των 5.000 ευρώ ανά ΕΑΕ.

Αιτιώδης σύνδεσμος δεν υπάρχει αν η ενίσχυση θα είχε καταβληθεί ούτως ή άλλως.

Τέλος, ο φορέας απαλλάσσεται από τις κυρώσεις σε περίπτωση σοβαρών παραβάσεων αν αποδείξει ότι ενήργησε χωρίς υπαιτιότητα, αν δηλαδή ενήργησε καλόπιστα και αντικειμενικά δεν θα μπορούσε να είχε αποφύγει το σφάλμα που συνιστά την παράβαση. Τέτοια περίπτωση υπάρχει, για παράδειγμα, όταν το σφάλμα οφείλεται σε στοιχεία ή περιστάσεις, που δεν γνώριζε ούτε μπορούσε να διαπιστώσει με την επιμέλεια αυτή (π.χ. πλαστό μισθωτήριο χωρίς πρόδηλες ενδείξεις πλαστότητας).