Λιπάσματα: Νέες ανατιμήσεις απειλούν την αγροτική παραγωγή του 2027 [γράφημα]

Η διεθνής αναταραχή στις αγορές ενέργειας, οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στις εμπορικές ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ επαναφέρουν στο προσκήνιο το πρόβλημα του υψηλού κόστους στα λιπάσματα, δημιουργώντας ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τους αγρότες.

Την ώρα που οι καλλιεργητικές ανάγκες αυξάνονται και οι χειμερινές σπορές βρίσκονται σε εξέλιξη, οι αγρότες καλούνται να αντιμετωπίσουν ανατιμήσεις που, σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, φτάνουν ακόμη και το 35% – 40% σε σχέση με πέρυσι.

Το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύει το 80-90% του κόστους παραγωγής των αζωτούχων λιπασμάτων

Αυτή την εποχή, οι αγρότες βρίσκονται μπροστά στην περίοδο λίπανσης και της σποράς των χειμερινών καλλιεργειών όπως το σιτάρι και το κριθάρι.  Η συγκεκριμένη καλλιεργητική περίοδος αντιστοιχεί στο 30% με 35% της συνολικής ετήσιας κατανάλωσης λιπασμάτων.

Η οικονομική αδυναμία των παραγωγών να προμηθευτούν τις αναγκαίες ποσότητες ενδέχεται να οδηγήσει σε υπολίπανση των καλλιεργειών, με άμεσες συνέπειες στις αποδόσεις και στην ποιότητα της παραγωγής του 2027, αλλά και ευρύτερες επιπτώσεις στην επάρκεια και το κόστος των τροφίμων.

«Η τιμή των λιπασμάτων δεν καθορίζεται σήμερα από την αγροτική αγορά, αλλά από το ενεργειακό κόστος και τις γεωπολιτικές εξελίξεις, παράγοντες που εξακολουθούν να ασκούν ανοδικές πιέσεις», επισημαίνει στον ΟΤ ο πρόεδρος του Συνδέσμου Παραγωγών και Εμπόρων Λιπασμάτων (ΣΠΕΛ) Κωνσταντίνος Ωραιόπουλος.

Ο πρόεδρος του ΣΠΕΛ Κωνσταντίνος Ωραιόπουλος

Η ενεργειακή κρίση και η αγορά λιπασμάτων

Το φυσικό αέριο αντιπροσωπεύει το 80-90% του κόστους παραγωγής των αζωτούχων λιπασμάτων. Ενδεικτικό της πίεσης που ασκείται στο κόστος, όπως αναφέρει στον ΟΤ ο κ. Ωραιόπουλος, «το ευρωπαϊκό TTF κινείται σήμερα πάνω απο 86 €/MWh, ενώ πριν από έναν χρόνο βρισκόταν κάτω από τα 28 €/MWh».

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός, όπως σημειώνει ο πρόεδρος του ΣΠΕΛ ότι «από τα Στενά του Ορμούζ, όπου η ναυσιπλοΐα εξακολουθεί να διαταράσσεται, διέρχεται σχεδόν το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας. Υπό αυτές τις συνθήκες ενεργειακού κόστους, περίπου το ένα τρίτο της ευρωπαϊκής παραγωγής αμμωνίας έχει περιοριστεί. Η Αίγυπτος, βασικός προμηθευτής της Μεσογείου, μείωσε από την 1η Νοεμβρίου κατά 20% την τροφοδοσία των εργοστασίων λιπασμάτων με φυσικό αέριο. Ιστορικά υψηλή είναι και η αύξηση του κόστους του θείου και του θειικού οξέος, πρώτης ύλης για τη θειική αμμωνία και τα φωσφορικά λιπάσματα. Επιπλέον, από φέτος εφαρμόζεται στις εισαγωγές ο ευρωπαϊκός μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM). Όσο οι παράγοντες αυτοί παραμένουν αμετάβλητοι, δεν διαφαίνονται περιθώρια ουσιαστικής αποκλιμάκωσης των διεθνών τιμών».

Ο ΣΠΕΛ έχει ζητήσει την ενίσχυση των Ελλήνων αγροτών με την εκ νέου ενεργοποίηση του μέτρου ενίσχυσης για την αγορά λιπασμάτων

Αίτημα για επαναφορά της ενίσχυσης 15% στα λιπάσματα

Η ελληνική αλλά και η ευρωπαϊκή αγορά λιπασμάτων δεν μένει ανεπηρέαστη από τις διεθνείς εξελίξεις. «Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές, καθώς σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο η ζήτηση λιπασμάτων εμφανίζεται αισθητά μειωμένη», σημειώνει ο κ. Ωραιόπουλος.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όπως αναφέρει ο πρόεδρος του ΣΠΕΛ «η ενίσχυση της κυβέρνησης 15% για αγορές λιπασμάτων από τις 15 Μαρτίου έως τις 31 Αυγούστου 2026 κατευθύνθηκε απευθείας στους αγρότες και λειτούργησε θετικά, στηρίζοντας τη ρευστότητα των εκμεταλλεύσεων και τη ζήτηση σε κρίσιμη περίοδο. Με τη λήξη της, ωστόσο, η βασική λίπανση των χειμερινών καλλιεργειών παραμένει ακάλυπτη. Για τη διασφάλιση της επάρκειας και της οικονομικής προσιτότητας των λιπασμάτων και τη διατήρηση της παραγωγικής ικανότητας του πρωτογενούς τομέα, ως ΣΠΕΛ έχουμε ζητήσει την ενίσχυση των Ελλήνων αγροτών με την εκ νέου ενεργοποίηση του μέτρου ενίσχυσης για την αγορά λιπασμάτων».

Οι συνέπειες της μη χρήσης λιπασμάτων δεν αναπληρώνονται και θα αποτυπωθούν στις αποδόσεις και την ποιότητα της συγκομιδής του 2027

Ο κίνδυνος της υπολίπανσης και οι επιπτώσεις στη σοδειά

Βρισκόμαστε στην αιχμή της καλλιεργητικής περιόδου και ήδη έπρεπε να έχει γίνει η λίπανση των καλλιεργειών.  Η κάλυψη μέρους του κόστους των λιπασμάτων, όπως εξηγεί στον ΟΤ, είναι ιδιαίτερα σημαντική, ώστε να λιπάνουν οι αγρότες τις καλλιέργειές τους, αλλά πρέπει τα μέτρα να θεσμοθετηθούν άμεσα.

«Το γενικότερο περιβάλλον δημιουργεί τον κίνδυνο υπολίπανσης των καλλιεργειών, με αρνητικές συνέπειες τόσο στην ποιότητα όσο και στην ποσότητα της παραγωγής», σημειώνει.

Ειδικότερα, «οι πιέσεις αυτές συμπίπτουν με τη σπορά των χειμερινών καλλιεργειών (σιτάρι, κριθάρι, σταυρανθή κ.ά.), κατά την οποία καταναλώνεται το 30-35% των λιπασμάτων της χρονιάς. Οι ενδείξεις της αγοράς καταγράφουν περιορισμένη ζήτηση, καθώς οι Έλληνες αγρότες αντιμετωπίζουν πιεσμένη ρευστότητα. Ο κίνδυνος είναι η υπολίπανση των καλλιεργειών: χωρίς βασική λίπανση, οι καλλιέργειες δεν καλύπτουν τις ανάγκες τους σε άζωτο, φώσφορο και κάλιο στα πρώτα στάδια ανάπτυξης (ανάπτυξη ριζικού συστήματος, αδέλφωμα). Οι συνέπειες της μη χρήσης λιπασμάτων δεν αναπληρώνονται και θα αποτυπωθούν στις αποδόσεις και την ποιότητα της συγκομιδής του 2027, όταν δεν θα είναι πλέον δυνατή καμία διορθωτική παρέμβαση».

Αστάθεια στην αγορά από το 2021

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση του 2022 που ακολούθησε, οι τιμές μειώθηκαν αλλά δεν επέστρεψαν στα επίπεδα πριν από την COVID. Αυξήθηκαν ξανά το 2025, κάτι που επιδεινώθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 από την κρίση στη Μέση Ανατολή.

Τον Απρίλιο του 2026, οι συνολικές τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων ήταν 71% υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2024.

Να σημειωθεί ότι το κόστος των λιπασμάτων, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, αντιπροσωπεύει το 7% έως 8% του συνολικού κόστους εισροών ολόκληρου του ευρωπαϊκού τομέα.

Όταν οι τιμές των λιπασμάτων αυξάνονται, οι αγρότες τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο συνήθως δεν μπορούν να χρεώσουν υψηλότερες τιμές για να καλύψουν το επιπλέον κόστος, με αποτέλεσμα τα κέρδη τους να μειώνονται.

Για να αντιμετωπίσουν αυτό το πρόβλημα, πολλοί αγρότες χρησιμοποιούν λιγότερα λιπάσματα από όσα χρειάζονται, γεγονός που οδηγεί σε χαμηλότερες αποδόσεις καλλιεργειών.

Έτσι, με την πάροδο του χρόνου, το υψηλότερο κόστος εισροών επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα σε σύγκριση με τους παραγωγούς χαμηλότερου κόστους σε άλλες χώρες εκτός ΕΕ.

Η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει περίπου το 35% των παγκόσμιων εξαγωγών αζωτούχων λιπασμάτων

Τι συνέβη το 2026;

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ το 2026 έχει οδηγήσει σε διαταραχή των αλυσίδων εφοδιασμού λιπασμάτων. Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές των λιπασμάτων και της ενέργειας και έχει επηρεάσει τη διαθεσιμότητα βασικών πρώτων υλών για την παραγωγή λιπασμάτων στην ΕΕ.

Το πρώτο εξάμηνο του 2026 σημείωσε μια νέα αύξηση στις τιμές των λιπασμάτων λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ (το οποίο όχι μόνο μείωσε άμεσα τη διαθεσιμότητα αζωτούχων λιπασμάτων, αλλά αύξησε και το κόστος ενέργειας, μεταφοράς εμπορευμάτων και πρώτων υλών), σε συνδυασμό με τους νέους περιορισμούς της Κίνας στις εξαγωγές λιπασμάτων.

Η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει περίπου το 35% των παγκόσμιων εξαγωγών αζωτούχων λιπασμάτων. Παρά την περιορισμένη άμεση εξάρτηση της ΕΕ από την περιοχή (περίπου 3% των εισαγωγών αμμωνίας και μεταξύ 1-2% των εισαγωγών αζωτούχων λιπασμάτων), τα λιπάσματα είναι παγκόσμια εμπορεύματα, επομένως οι διαταραχές ωθούν τις τιμές προς τα πάνω. Οι διαταραχές στην περιοχή κινδυνεύουν να περιορίσουν την παγκόσμια προσφορά και να αυξήσουν τον ανταγωνισμό για εναλλακτικές πηγές.

Προειδοποιήσεις και από τον ΟΟΣΑ: Η κρίση στα λιπάσματα συνδέεται με την επισιτιστική ασφάλεια

Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων προβλέπεται να αυξηθεί κατά 13% μεταξύ 2026 και 2035.

Ωστόσο, η αύξηση των τιμών στα λιπάσματα συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα διατήρησης της παραγωγής τροφίμων και τελικά με την επισιτιστική ασφάλεια.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι τιμές των λιπασμάτων αυξήθηκαν εκ νέου κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, μετά το ισχυρό σοκ του 2022. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει την εξάρτηση της αγοράς από την ενέργεια και τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, αλλά και την ευαισθησία του αγροτικού τομέα σε γεωπολιτικές αναταράξεις.

«Η πρόσφατη αστάθεια στις αγορές λιπασμάτων καταδεικνύει τόσο τις βραχυπρόθεσμες όσο και τις μακροπρόθεσμες προκλήσεις ανθεκτικότητας και επισιτιστικής ασφάλειας», σημειώνει ο ΟΟΣΑ, τονίζοντας ότι τα λιπάσματα είναι κρίσιμα για την αγροτική παραγωγή και την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, και η παραγωγή και το εμπόριο τους συνδέονται στενά με τις αγορές ενέργειας.